رئیس کمیسیون
آشنايي با رييس كميسيون دائمی حقوقي قضايي مجمع تشخيص مصلحت نظام
*زندگینامه و پیشینه مبارزاتی
آيت ا... سيد محمود هاشمى فرزند مرحوم آيت ا... سيد على حسينى شاهرودى، از سلسله سادات حسينى شاهرود (شهري در 360 كيلومتري شرق تهران) است كه در مرداد سال 1327 ه ش. در شهر نجف و در بيت علم و دانش ديده به جهان گشود.
مادر ايشان دختر مرحوم آيت ا... العظمى حاج سيد على مددى موسوى قائينى از علما بزرگ خراسان بوده است كه سالهاى متمادى در شهر مقدس مشهد، به تدريس وتربيت طلاب حوزه علميه واقامه جماعت درحرم مطهر رضوى ثامن الائمه(ع) می پرداخت.
مرحوم والد آيت ا... هاشمى از وارستگان حوزه علميه نجف و اولين كسى است كه تقريرات بحثهاى فقهى - اصولى آيت ا... خوئى را به رشته تحرير در آورد.
آيت ا... هاشمي شاهرودي تحصيلات ابتدايى را در مدرسه علوى - كه مخصوص ايرانيان مقيم نجف اشرف بود - به پايان رسانده و در همان سن نوجوانى تحصيلات حوزوى را آغاز كرد.
دراندك زمان ممكن، دروس مقدمات و سطح را با موفقيت به پايان رساند و به حوزه درس خارج فقها و مراجع نامدار آن زمان پيوست و با حضور در محضر درس خارج فقه و اصول حضرات آيات شهيد سيد محمد باقر صدر (ره)، امام خمينى(ره) و آيت ا... العظمى خوئى، سالها به كسب علم و دانش پرداخت.
از مهمترين ويژگيها و مزاياى برجسته وي بهره گيرى و الهام از انديشه هاى مبتكرانه اساتيد خود مانند امام خمينى و شهيد صدر است كه با اسلوبى جديد، و با نگاهى نو گرا به مباحث پرداخته و با توجه به نيازهاى روز حكومت اسلامى مبانى فقهى اهل بيت را عرضه داشته است.
پيش از پيروزى انقلاب اسلامى و در اوج مبارزات مردم ايران به رهبرى امام امت عليه رژيم ستم شاهى، رژيم بعث عراق در اقدامى مشابه در سال 1974م به حوزه علميه نجف يورش برده، جمعى از علما بويژه علماى ايرانى و شاگردان شهيد صدر را دستگير و به زندان انداخت.
او، از جمله كسانى بود كه در پى اين يورش دستگير و روانه زندان شد. پس از مدتى در حاليكه مورد انواع شكنجه هاى بدنى و روحى قرار داشت، با وساطت مراجع و علماى وقت آزاد شد.
بار ديگر، در پى تظاهرات مردم عراق پس از پيروزى انقلاب اسلامى به رهبرى امام خمينى و شورش مردم نجف اشرف، رژيم بعث وي را تحت پيگرد قرار داد كه اين بار بدليل بازگشت وى به وطن اسلامى ايران، رژيم عراق موفق به دستگيرى اش نشد.
آيت ا... هاشمى شاهرودي پس از ورود به ايران خدمت حضرت امام شرفياب شد و با موافقت ايشان ارتباط ميان نيروهاى خارج از كشور، بويژه شهيد صدر و حوزه علميه نجف اشرف با امام خمينى را به عهده گرفت. وى در اين راستا تلاش بى وقفه اى را آغاز و با بسيح نيروهاى متعهد و مومن به انقلاب، از هيچ كوششى دريغ نكرد و در اندك زمانى توانست با دستور حضرت آيت ا... خامنه اى - كه در آن زمان از سوى امام مسووليت نهضتهاى اسلامى را به عهده داشتند- تشكيلات جامعه روحانيت مبارز و مجلس اعلاي اسلامى عراق را سازماندهى و مديريت نمايد. در يكى از ملاقاتهاى اعضاى مجلس اعلا باحضرت امام باتوجه به شناختى كه امام از آيت ا... هاشمى داشتند، وى را خطاب قرار داده و فرمودند كه مى خواهند تدريس در حوزه علميه قم را بر هر چيزى ترجيح داده و بررسى مسائل فقهى خصوصا در رابطه با احياى فقه حكومتى استوار بر ادله واستنباط صحيح جواهرى را مشغول شود.
وي نيز باتوجه به اين توصيه، از همان آغاز ورود به كشور ( اول فروردين ماه سال 1358) به تدريس خارج فقه و اصول پرداخت.
* سوابق علمی و پژوهشی
آيت ا... سيد محمود هاشمى شاهرودى از شاگردان برجسته ، آگاه و از تربيت يافتگان حوزه فقهى - مبارزاتى شهيد سيد محمد باقر صدر و امام خمينى(رحمه ا... عليهما) است كه در حوزه درس خارج اين دو شخصيت والا مقام پرورش يافته و سالها در حوزه علميه نجف اشرف از محضرشريفشان فيض برده است.
وي از همان آغاز بازگشت به وطن اسلامى ايران، به تدريس خارج فقه و اصول مشغول شد و بيش ازهيجده سال است كه افتخار تدريس خارج فقه و اصول در حوزه علميه قم را دارد و همواره در كنار تدريس ، عهده دار مسووليتهاى مهم و متعددى بوده كه به خوبى ازعهده انجام آنان بر آمده و علاوه بر تدريس درمسئوليتهاى زير انجام وظيفه كرده است:
1- رئيس قوه قضائيه.
2 - عضو سابق فقهاى شوراى نگهبان.
3 - عضو مجلس خبرگان رهبرى.
4 - عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام.
5 - عضو شورايعالى مديريت حوزه علميه قم.
6 - نائب رئيس جامعه مدرسين حوزه علميه قم.
7- عضو مجمع جهانى اهل بيت(ع).
مهمترين مسوليت آيت ا... هاشمي شاهرودي طی سالهاى اخير تاسيس موسسه دايره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت است كه به فرمان رهبر معظم انقلاب اسلامي تاسيس و رياست آن به وي واگذار شد.
با همت و تلاش آيت ا... هاشمى شاهرودي، اين موسسه توانسته دهها اثر ارزشمند فقهى - كلامى را در راستاى اهداف وظايف خويش وبه منظور خدمت به فقه اهل بيت(ع) تدوين و منتشر نمايد.
در كنار تدوين كتاب، انتشار دو فصلنامه (فقه اهل بيت(ع)) فارسى و عربى و فصلنامه (المنهاج) كه در شعبه لبنان اين موسسه تدوين و منتشر می شود، كار ديگر فرهنگى است كه با نظارت ايشان صورت می گيرد. حوزه كارى اين فصلنامه ها بررسى و تبيين جديدترين ديدگاههاى فقهى و بيان مسائل مستحدثه است كه در اين راستا موفقيتهاى چشمگيرى صورت گرفته است.
برخى كتابهاى فقهى - اصولى كه در بحثهاى خارج وي تدريس شدهاست، عبارتند از:
- حقوق جزا در اسلام (فقه حدود وتعزيرات).
- كتاب الخمس (كه در دو جلد تاليف و چاپ شده است).
- اجاره، بيع، قضا، مضاربه، شركت، مساقاه، مزارعه، صوم و...
تدريس دو دوره خارج اصول و تاليف تقريرات خارج اصول شهيد صدر در يك مجموعه هفت جلدى تحت عنوان (بحوث فى علم الاصول) يكى ديگر از كارها وخدمات علمى ايشان طی سالهاى گذشته است.
از ديگر اقدامات فرهنگى وي می توان به "كنگره نقش زمان و مكان در انديشههاى امام خمينى(ره)" اشاره نمود.
اولين كنگره «دايره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت» نيز به رياست آيت ا... هاشمي شاهرودي برگزار شد كه هر دو كنگره، در سطحى وسيع مورد استقبال بزرگان و فضلا حوزه و دانشگاه قرار گرفت. به علاوه سلسله مقالاتى پيرامون مسائل وموضوعات مستحدثه از قبيل، ضمان كاهش ارزش پول، ديات شش گانه ، علم شخص قاضى، محارب ومفسد فى الارض، استبداد در استيفاى قصاص و... به رشته تحرير درآورده كه در فصلنامه فقه اهل بيت (ع) به چاپ رسيده است .
* عناوین آثار تالیفات چاپ شده آيه ا... هاشمى شاهرودي :
كتاب الخمس2 جلد
مقالات فقهيه1 جلد
حكومت اسلامى1 جلد
جهان بينى اسلامى 1 جلد
تفسير موضوعى بخشى از نهج البلاغه 10 جلد
تفسير آيه (مودت ذى القربى)1 جلد
استقلال در استيفاء قصاص (مقاله علمى)
ذبح با دستگاههاى پيشرفته (مقاله علمى)
احكام فقهى كاهش ارزش پول (مقاله علمى)
كاوشى نو در اقسام ديه و چگونگى آن (مقاله علمى)
آنچه بزهكار افزون بر دين بايد بپردازد(مقاله علمى)
اختيار ولى امر در عفو كيفرها (مقاله علمى)
علم شخص قاضى (مقاله علمى)
پيش بها يا بيعانه (مقاله علمى)
محارب كيست و محاربه چيست(مقاله علمى)
حكم بى حس كردن اعضاء هنگام اجراىكيفرهاى جسمانى(مقاله علمى)
حكم پيوند عضو قطع شده در قصاص (مقاله علمى)
قصاص، حق انحلالى يا مجموعى؟(مقاله علمى)
علم قاضى(1)(مقاله علمى)
علم قاضى(2)(مقاله علمى)
معجم جوهر الاصول ( پنج جلد با اشراف ایشان )
دائره المعارف فقه - عربی ( سه جلد )
دائره المعارف فقه – فارسی ( سه جلد منتشر شده )
معجم فقه الجواهر ( شش جلدی )
جواهر الکلام فی ثوبه الجدید ( یک جلدی )
قاعده الفراغ و التجاوز ( یک جلدی )
بحوث فی الفقه ( کتاب الخمس – یک جلدی )
موسوعه الفقه الاسلامی ( دو جلدی – جزء الثانی )
مباحث الدلیل الثانی ( جزء الاول – هفت جلدی )
کتاب الاجاره ( یک جلدی )
فرهنگ فقه ( جلد اول – تک جلدی )