دکترمجیدی: پژوهشکده تحقیقات راهبردی «حلقه اتصال میان دانش، سیاستگذاری و تصمیمگیریهای کلان»است/ تاریخ، چراغ راه آینده مقاومت منطقهای است
به گزارش مرکز رسانه و روابط عمومی مجمع تشخیص مصلحت نظام،دکتر مجیدی رئیس پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: امیدوارم این نشست، سرآغازی برای گسترش همکاریهای بیشتر میان مرکز ما و مراکز مطالعاتی عراق باشد. همچنین صمیمانه از همکارانی که در برگزاری و هماهنگی این سفر تلاش کردند، تشکر و قدردانی میکنم.
وی افزود: در سخنانم به دو محور اصلی خواهم پرداخت، نخست ارائه توضیحی مختصر درباره مجمع تشخیص مصلحت نظام و پژوهشکده تحقیقات راهبردی وابسته به مجمع، و دوم طرح برخی نکات درباره موضوعاتی که محور علایق مشترک ما هستند و پرسشهای پژوهشی ما را شکل میدهند.
مجیدی در معرفی مجمع تشخیص مصلحت نظام تصریح کرد: تاریخ چهل ساله مجمع تشخیص مصلحت نظام، تاریخی پربار و مفصل است و مجال این نشست اجازه نمیدهد آن را بهگونهای که شایسته است بهطور کامل بررسی کنیم. بنابراین، بهاختصار اشاره میکنم که این نهاد مهم، یکی از برجستهترین ابتکارات امام راحل، رضوانالله تعالی علیه، در سال نهم عمر انقلاب اسلامی بود. سپس در جریان بازنگری قانون اساسی، وظایف و ماموریتهای مجمع در اصول مختلف قانون اساسی گنجانده شد و این نهاد در طول حدود سی سال دوران رهبری امام خامنهای، رضوانالله تعالی علیه، مسیر تکاملی خود را ادامه داد.
دکتر مجیدی در تشریح وظایف مجمع تشخیص مصلحت نظام، چهار محور اصلی فعالیت این نهاد را تشریح کرد و گفت: حل اختلاف میان مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان، بررسی معضلات ارجاعشده به مجمع، ایفای نقش مشورتی در تعیین سیاستهای کلی نظام و انجام سایر وظایف مقرر در قانون اساسی و قوانین مرتبط، از مهمترین وظایف مجمع تشخیص مصلحت نظام است.
وی با اشاره به جایگاه حل اختلاف میان مجلس و شورای نگهبان اظهار کرد: در مواردی که مجلس شورای اسلامی بر مصوبه خود اصرار داشته باشد و شورای نگهبان آن را مغایر با شرع یا قانون اساسی بداند، موضوع برای بررسی و تشخیص مصلحت به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارجاع میشود. این روند در چارچوب اصل ۱۱۲ قانون اساسی انجام میشود.
رئیس پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص همچنین بررسی معضلات ارجاعشده به مجمع را از دیگر صلاحیتهای این نهاد عنوان کرد و گفت: این صلاحیت در چارچوب بند هشتم اصل ۱۱۰ قانون اساسی تعریف شده و در مواردی که حل یک مسئله از مسیرهای عادی امکانپذیر نباشد، موضوع به مجمع ارجاع میشود تا بررسی و راهکار مناسب ارائه شود.
وی در ادامه به نقش مجمع در تعیین سیاستهای کلی نظام پرداخت و افزود: بر اساس بند نخست اصل ۱۱۰ قانون اساسی، تعیین سیاستهای کلی نظام پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام بر عهده رهبر انقلاب است. از این رو، نقش مجمع در این حوزه، نقشی مهم و راهبردی اما مشورتی است و نباید آن را با اختیار نهایی در تعیین سیاستهای کلی نظام یکسان دانست.
وی انجام سایر وظایف مقرر در قانون اساسی، مقررات و قوانین مرتبط را از دیگر مسئولیتهای مجمع برشمرد و گفت: درخواستهای تفسیری و استفساری، نظارت بر حسن اجرای سیاستهای کلی نظام و سایر وظایف و اختیارات نیز در این چارچوب قرار میگیرند.
رئیس پژوهشکده مجمع تشخیص در بخش دیگری از سخنان خود با تشریح جایگاه پژوهشکده تحقیقات راهبردی گفت: مجمع تشخیص مصلحت نظام برای ایفای نقش خود در حوزه مسائل کلان و راهبردی، به اطلاعات، تحلیلها، دادهها، ارزیابیهای علمی و تخصصی نیاز دارد و پژوهشکده تحقیقات راهبردی در این ساختار، نقش بازوی علمی و مشورتی تخصصی را ایفا میکند.
به گفته دکتر مجیدی، این پژوهشکده مسائل مهم و پیچیده را از منظر علمی و تخصصی بررسی کرده و نتایج مطالعات و پژوهشهای خود را در اختیار ساختارهای مرتبط با سیاستگذاری و تصمیمگیری قرار میدهد.
وی با تأکید بر ضرورت تفکیک میان نقش پژوهشکده و فرآیند تصمیمگیری اظهار کرد: پژوهشکده تحقیقات راهبردی جایگزین اعضای مجمع یا فرآیند قانونی سیاستگذاری نیست، بلکه وظیفه آن فراهم کردن پشتوانه دانشی و تخصص علمی مورد نیاز برای تصمیمگیری است.
دکتر مجیدی افزود: ارزش راهبردی پژوهشکده در این است که از شکلگیری تصمیمات بزرگ صرفاً بر اساس برداشتهای مقطعی یا اطلاعات پراکنده جلوگیری کند.
وی با اشاره به تفاوت پژوهش راهبردی و پژوهش دانشگاهی سنتی گفت: پژوهش دانشگاهی در اغلب موارد به دنبال گسترش مرزهای دانش است، اما پژوهش راهبردی علاوه بر تولید دانش، باید مشکلات واقعی پیش روی کشور را شناسایی، ابعاد آنها را تحلیل، روندها و مسیرهای آینده را ارزیابی و گزینههای قابل استفاده را در اختیار تصمیمگیرندگان قرار دهد.
مجیدی پژوهشکده تحقیقات راهبردی را «حلقه اتصال میان دانش، سیاستگذاری و تصمیمگیریهای کلان» توصیف کرد و افزود: اهمیت چنین نهادی زمانی بیشتر آشکار میشود که مسائل کشور از موضوعات ساده و تکبعدی فراتر رفته و ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، حقوقی، امنیتی، فناوری و بینالمللی بهطور همزمان با یکدیگر در تعامل باشند.
وی تأکید کرد: تصمیمگیری بدون پشتوانه پژوهشی و مطالعات علمی دقیق و معتبر میتواند به شکلگیری سیاستهایی کوتاهمدت، احساسی، متأثر از شرایط روز و کمدوام منجر شود و از این منظر، مأموریت اصلی نهادهای پژوهش راهبردی را میتوان در ایجاد پیوند میان دانش تخصصی، حکمرانی شایسته و سیاستگذاری عمومی خلاصه کرد.
دکتر مجیدی تأکید کرد: امام شهید، خامنهای عظیم، همواره بر اهمیت تاریخ ـ چه تاریخ گذشته و چه نقل دقیق و روایت درست تاریخ معاصر ـ تأکید میفرمودند. ایشان جمله معروفی دارند که میفرمایند: «اگر دقت نکنیم، جای شهید و جلاد عوض خواهد شد.» متأسفانه حافظه تاریخی مردم ضعیف است. اگر به تاریخ اسلام نگاه کنیم، تجربه عاشورا در پنجاهمین سال بعثت پیامبر اکرم(ص) نشان میدهد که چگونه تاریخ مورد تحریف و دستکاری قرار گرفت. همچنین وصیت امام علی بن ابی طالب(ع) و توصیه ایشان به امام حسن و امام حسین(ع) درباره مطالعه تاریخ، اوج رویکرد تاریخی در فهم تحولات اجتماعی به شمار میرود.
مجیدی افزود: بر همین اساس، در سالهایی که شاهد حضور دهها میلیون نفر از مردم نقاط مختلف جهان در راهپیمایی اربعین بودهایم، بهویژه حضور گسترده مردم عراق و ایران، و شعار «ایران و العراق لايمكن الفرق» (ایران و عراق، ناگسستنیاند) را میشنیدیم. آیا این عبارت صرفاً یک بیان عاطفی و نوعی تعارف است، یا اینکه پشتوانهای تاریخی دارد؟ خوب است که در مراکز پژوهشی و اندیشکدههای ما، این عبارات و شعارها را عمیقتر بررسی و تحلیل کنیم.
رئیس پژوهشکده مجمع تشخیص تصریح کرد: با بررسی کلی مسائل منطقه در دو قرن اخیر، به ویژه در قرن گذشته، به این نتیجه رسیدیم که این عبارت صرفاً یک شعار نیست بلکه از عمق تاریخی، دینی، فرهنگی و ژئوپلیتیکی برخوردار است.
مجیدی خاطرنشان کرد: اگر به مسئله مقاومت و جریان مقاومت چه با عنوان «محور مقاومت» و چه دقیقتر، با عنوان «شبکه مقاومت» و با توجه به این شعار و دیگر شعارهای مردمی نگاه کنیم، در مییابیم که این جریان دارای ریشهها و عمق تاریخی است.
وی گفت: جنبشهای مقاومت مردمی، از نهضت تنباکو تا نهضت مشروطه در ایران، انقلاب ۱۹۲۰ عراق، سپس جنبش ملی شدن صنعت نفت در ایران در دهه ۱۹۵۰، آغاز نهضت اسلامی در دهه ۱۹۶۰، پیروزی انقلاب اسلامی و سقوط شاه، جنبشهای مردمی در عراق تا سقوط صدام و دیگر تحولات، همگی بر نقش علما و مرجعیت در مقاومت در ایران و عراق تأکید دارند و قم و نجف در این میان محوریت داشتهاند.
دکترمجیدی افزود: تمام این تحولات، حلقههای بههم پیوسته یک زنجیره را تشکیل میدهند و بستری برای آینده فراهم میکنند. به تعبیر یکی از نویسندگان ایرانی: «گذشته چراغ راه آینده است.»
وی تصریح کرد: امام خمینی (ره) در دهه ۱۹۶۰ نهضت اسلامی را در سطوح ملی، منطقهای و بینالمللی رهبری کرد. در روزهای نخست پیروزی انقلاب اسلامی، آیت الله شهید محمد باقر صدر (رضوانالله تعالی علیه) پیشنهادهای خود را درباره قانون اساسی جمهوری اسلامی ارسال کرد و پس از آن نیز بزرگانی همچون شهید عزیز، آیت الله سید محمد باقر حکیم (رضوانالله تعالی علیه) و دیگر علمای مجاهد عراق این مسیر را ادامه دادند.
مجیدی تأکید کرد: امروز هم پس از تحولات مهم در منطقه، از ۷ اکتبر در غزه به بعد و بلکه پیش از آن، پس از شهادت دو قهرمان ملی ایران و عراق شهید سلیمانی و شهید ابومهدی المهندس (رضوان الله تعالی علیهما)، شهادت عزیزان ما در لبنان به ویژه شهادت سید حسن نصرالله (رضوان الله تعالی علیه) و تا شهادت عزیزان ما در ایران از زن و کودک و پیر و جوان و به ویژه امام شهید و دانشمندان و فرماندهان و تا این ساعت که همچنان جنگ بر منطقه سایه انداخته است و پس از ناکامی در جنگ نظامی و امواج ترور انسانی، به تروریسم اقتصادی روی آوردهاند، به نظر میرسد شعار مردمی «ایران و العراق لايمكن الفرق» جایگاه خود را در لایههای مختلف تصمیمهای استراتژیک به نمایش میگذارد. زیرا بر مدار مقاومت که به تعبیر امام شهید هزینههای آن برای ملتها کمتر از هزینههای سازش است، لازم است برای بازتعریف نظم منطقهای و امنیت منطقه، ایران و عراق به ایفای نقش فعال و مؤثر بپردازند.
رئیس پژوهشکده خاطرنشان کرد: طرحهای تحمیلی صلح و ثبات و امنیت از خارج منطقه و امنیت وارداتی با هزینههای سنگین پاسخ نداده است و بلکه ناامنی و بیثباتی را افزایش داده است. بحرانها و جنگهای تحمیلی بر منطقه به ویژه دو جنگ دوازده روزه و جنگ رمضان نشان داد که باید طرح نوینی پیشنهاد داد که در آن صلح و امنیت و رفاه و پیشرفت برای همه یا هیچکس امکانپذیر نیست و نمیتوان به قیمت ناامنی و بیثباتی و تحریم و گسترش فقر دیگران، به رفاه و پیشرفت و امنیت دست یافت. مهمانان ناخوانده امروز و فردا باید منطقه را ترک کنند و فرزندان این منطقه و صاحبان اصلی آن که قرنها در کنار هم با صلح و آرامش زندگی کردند، صاحب اختیار باشند. تا اینکه به تعبیر قرآن کریم: إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَن سَبِيلِ اللَّهِ ۚ فَسَيُنفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ شاهد تمام این مشکلات و غارت منابع خود بودند.
وی تاکید کرد: امیدوارم ارتباط اندیشکدههای دو کشور ایران و عراق به عنوان نخبگان دو کشور در تعامل گسترده و گفتگوهای فراگیر با تعریف نظام مسائل و موضوعات راهبردی مرتبط با آینده منطقه در عرصههای گوناگون سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و ... بتواند به نهادهای تصمیمگیر یاری رساند و موتور محرکه همگرایی منطقهای در غرب آسیا باشند.
دکترمجیدی در ادامه پرسشی طرح کرد و گفت: که چرا اروپاییان با پیشینه چندین جنگ خونین و اختلافات گسترده توانستند بر مدار آرمانها و منافع مشترک دور هم جمع شوند و اتحادیه فراگیر تشکیل دهند ولی ما آسیاییها به ویژه مسلمانان نتوانیم؟
مجیدی تصریح کرد: نمیخواهم در این موضوع بیش از این سخن را طولانی کنم. صرفاً میخواستم به اختصار به عنصر تاریخ بهعنوان یکی از مؤلفههای مطالعات راهبردی در مراکز خودمان اشاره کنم. البته پیشنهاد میکنم در این زمینه، با همکاری مراکز پژوهشی و دانشگاههای ایران و عراق، نشستهای تخصصی برگزار شود.
رئیس پژوهشکده تأکید کرد: پس از معرفی مراکز پژوهشی شرکت کننده در این نشست، گفتگو را در موضوعات مورد علاقه ادامه خواهیم داد. در ضمن پیشنهاد میکنم در پایان سفر فهرستی از موضوعات برای گفتگوهای آینده تنظیم شود.
مجیدی در پایان خاطرنشان کرد: بار دیگر برای شما آرزوی اقامتی خوش و پربار در ایران دارم و امیدوارم دیدارهای علمی و تخصصی مشترک ما برای آینده دو کشور، منطقه و جهان سودمند باشد. همچنین پیشنهاد میکنم در پایان سفر شما به ایران، فهرستی از موضوعات و مسائل پیشنهادی برای گفتوگو و همکاری در نشستهای آینده تهیه کنیم تا زمینه برای تداوم این ارتباط علمی و فکری میان نهادهای پژوهشی دو کشور فراهم شود.
در ادامه، رؤسای مراکز مطالعاتی عراق به بیان دیدگاههای خود پرداختند و بر ضرورت همکاری علمی، پژوهشی و راهبردی میان دو کشور تأکید کردند.
دکتر بنیان از مرکز مطالعات نهرین، گفت: این مرکز بازوی علمی و سیاستگذاری و مشاور امنیت ملی عراق است و خواستار انجام مطالعات مشترک با پژوهشکده مجمع شد. همچنین دکتر السعیدی از مرکز مطالعات راهبردی سازمان بدر بر ضرورت امضای موافقتنامه همکاری با پژوهشکده مجمع تأکید کرد و نظام سیاسی ایران را منحصربهفرد و پایدار دانست.
دکتر شناوه از مرکز مطالعات راهبردی تاج الحضاره نیز بر اهمیت بررسی بیشتر نظام سیاسی ایران و پیروزی در شکست هژمونی آمریکا تأکید کرد.
دکتر فیاض از مرکز مطالعات راهبردی الفکر و الرای نیز به موضوع «شیعههراسی»اشاره کرد.
دکتر خضر از مرکز مطالعات راهبردی بغداد پروژه مقاومت را یک پروژه تمدنی و فکری دانست و از اهتمام ایران به حمایت از مراکز پژوهشی قدردانی کرد.
دکتر المنهاوی از مرکز مطالعات راهبردی البیدر به فعالیتهای مرکز در زمینه دولتسازی و انسانسازی اشاره کرد و از ترجمه پژوهشهای غربی درباره ایران و عراق خبر داد.
دکتر الشجیری از مرکز مطالعات راهبردی حمورابی نیز در این جلسه نکاتی را در مورد جنگ اخیر ایران و آمریکا بیان کرد.علاوه بر این، دکتر داوود از مرکز مطالعات راهبردی انکی و دکتر سلمان از مرکز مطالعات راهبردی حشد الشعبی نیز در این جلسه به بیان دیدگاه های خود پرداختند.