سیاست‌های توسعه دریامحور؛ نقشه راه جبران عقب‌ماندگی‌ها
به گزارش مرکز رسانه و روابط عمومی مجمع تشخیص مصلحت نظام به نقل خبرگزاری صداوسیما؛ آقای مهرداد بذرپاش در برنامه گفتگوی ویژه خبری به موضوع «توسعه دریامحور؛ ظرفیت‌ها و فرصت‌ها» پرداخت و به پرسش‌ها در این باره پاسخ داد.
متن کامل این گفتگو به شرح زیر است:
سؤال: چون ایام سالگرد ابلاغ سیاست‌های کلی توسعه و اقتصاد دریامحور است که از سوی امام شهید ابلاغ شد، راجع به خود این سیاست‌ها قدری بفرمایید؛ چه ضرورتی باعث شد که این سیاست‌ها ابلاغ شود و چه چالش‌هایی را بنا بود که این سیاست‌ها مرتفع کند؟
بذرپاش: برنامه بسیار دقیقی است، امشب سومین سالروز ابلاغ سیاست‌های توسعه اقتصاد دریا توسط امام شهید بود که در آبان‌ماه ۱۴۰۲ این سیاست‌ها ابلاغ شد، در آن ایام هم من در وزارت راه و شهرسازی بودم در دولت شهید رئیسی، خود وزارت راه و شهرسازی هم به عنوان مشاور تدوین این سیاست‌ها در کنار مجمع تشخیص مصلحت ایفای نقش کرد، خدمت مقام معظم رهبری شهیدمان تقدیم شد و بعد توسط ایشان ابلاغ شد. این سیاست‌ها در ۹ بند اصلی بود که در ۱۶ آبان ۱۴۰۲ ابلاغ شد بعد از آن دولت شهید در اردیبهشت ۴۰۳ برنامه جامع اجرایی آن را ابلاغ کرد. وقتی این سیاست‌ها ابلاغ میشود، یک برنامه جامع برای پیاده‌سازی این سیاست‌ها توسط دولت به عنوان قوه مجریه و مجری این سیاست‌ها و پیشتاز تحقق این سیاست‌ها باید برنامه اجرایی آن را تصویب کند حدود اردیبهشت ماه فکر میکنم ۱۹ اردیبهشت سال ۴۰۳ این برنامه جامع اجرایی هم ابلاغ شد و دستگاه‌های مسئول معلوم شدند.
در کنار این، به لحاظ ساختاری وقتی از سیاست‌ها یا نظام برنامه‌ریزی صحبت می‌کنیم، یک شروط لازمی دارد و یک شروط کافی. شروط لازم آن؛ تقسیم دستگاهی، سند‌های اجرایی برای تحقق، نقش هر دستگاه مشخص شود، نیاز به یک الزامات برنامه‌ای، بعد از ابلاغ سیاست‌ها، برنامه اجرایی. ذیل معاون اول دولت شهید؛ آقای مخبر کارگروه اجرایی تشکیل شد با دبیری وزارت راه و شهرسازی، این مسئول پیاده‌سازی این سیاست‌ها در دولت شد. همزمان در مجلس برنامه توسعه هفتم تدوین می‌شد، ما یک برنامه بلندمدت اداره کشور داریم؛ اسمش سند چشم‌انداز بود، یک برنامه میان‌مدت اداره کشور داریم؛ اسمش برنامه پنج ساله است و برنامه‌های کوتاه مدت هم اسمش بودجه است که تقویم مالی میشود بودجه سالیانه اداره کشور. خیلی از این احکام در برنامه پنجم هم یا پادار شد یا عدد و رقمی شد. چند عدد را عرض کنم؛ یکی از این اعداد این بود که در برنامه هفتم توسعه در پایان سال پنجم رشد اقتصادی کشور هشت درصد شود، برای رشد اقتصاد دریا؛ دو برابر این هدف‌گذاری شد؛ یعنی ۱۶ درصد.
سؤال: سهم اقتصاد دریا از اقتصاد کل کشور؟
بذرپاش: خیر، رشد این بخش ۱۶ درصد است؛ یعنی دو برابر رشد کل اقتصاد کشور، رشد به زیربخش‌های مختلف تبدیل میشود مثل صنعت، کشاورزی، ذیل صنعت؛ اقتصاد‌های مختلف مثل ساختمان و مسکن، سایر بخش‌ها، کشاورزی، نفت و همه اینها. بخش اقتصاد دریا رشد دو برابری را شاهد باشیم که این عقب‌ماندگی‌ها جبران شود، یا یک عدد دیگری داشتیم؛ ما ظرفیت بانکرینگ‌مان به پنج میلیون تن برسد یا ظرفیت جمعیت پذیری جنوب و سواحل جنوب‌مان به هشت میلیون نفر در پایان سال برنامه برسد. رئیس جمهور؛ آقای پزشکیان در ابتدای شروع به کارشان اشاره‌ای فرمودند که جمعیت باید به سمت سواحل جنوبی برود، این قدر تهران یا مرکز تراکم جمعیت نداشته باشیم، حرف به لحاظ مفهومی؛ حرف درستی است، یعنی باید پراکندگی جمعیت را در نظر بگیریم برای آمایش سرزمینی، باید امکان‌پذیری آن هم باشد، باید امکان سکونت این میزان باشد، در برنامه حدود هشت درصد جمعیت هدف‌گذاری شده، اگر جمعیت هم حدود ۹۰ میلیون یا قدری کمتر بگیریم، یعنی حدود مثلاً هفت میلیون تا هفت میلیون و خرده‌ای نفر قابلیت سکونت در سواحل جنوبی را داشته باشند.
این نیازمند اقدامات اجرایی است، نیازمند ساخت شهر‌های جدید ساحلی است. یکی از این کار‌هایی در دولت شهید رئیسی و اهتمام ایشان و پیگیری شخص امام شهید بود؛ موضوع اقتصاد دریا بود؛ یکی همین سکونت‌پذیر کردن سواحل جنوب بود، در کنار این که ما در سواحل جنوب‌مان چهار استان؛ استان ساحلی ما هستند؛ خوزستان، هرمزگان، بوشهر و سیستان و بلوچستان. یکی از بحث‌ها این بود که عدالت دسترسی به آب‌های آزاد، بقیه استان‌های ما؛ یعنی ۲۷ استان ما به آب‌های آزاد دسترسی نداشتند غیر از سه استان شمالی که کاری ندارم. استان‌های جنوبی که به آب‌های آزاد دسترسی دارند. طرحی هدف‌گذاری شد به نام ۲۷ نقطه سکونتگاه ساحلی؛ یعنی غیر از آن چهار استانی که در سواحل جنوبی ما متصل مستقیم به دریا هستند، ۲۷ استان دیگر ما برخوردار شوند از ظرفیت‌های اقتصاد دریا. هدف‌گذاری شد که ما ۲۷ شهر ساحلی ایجاد کنیم. ۲۷ شهر ساحلی در این هزار و ۸۰۰ کیلومتر سواحل جنوب؛ مستقیم.
سؤال: هفت میلیون نفر؟
بذرپاش: بله، بعضاً بیشتر، این برای اول است، بعد ادامه پیدا می‌کند، این فقط تا پایان برنامه پنجم بود، می‌تواند بعد ادامه پیدا کند، تا پایان برنامه هفتم این درصد افزایش پیدا خواهد کرد. به این نحو تدارک دیده شد که هر کدام از این شهر‌های ساحلی؛ یکی از این استان‌ها معین ایجاد آن شوند و حتی نام‌گذاری شهر هم به یکی از مشاهیر آن استان یا از اماکن معروف آن استان؛ یعنی هویت آن استان را داشته باشند. مسئولیت اداره آن شهر حتی طراحی و توسعه آن شهر هم بر عهده شورای برنامه‌ریزی استان باشد، فعالان بخش خصوصی آن استان سرمایه‌گذاری کنند.
سؤال: متولی آن هم استان بود؟
بذرپاش: بله، البته ما به عنوان کلیت دولت، ابتدای کار را کمک می‌کردیم، ما برای همین برای هر یک از این نقاط ۲۷ گانه یک توسعه‌گر اقتصادی مثل یکی از بانک‌ها گذاشته بودیم، یکی از نهاد‌های مالی کشور را قرار داده بودیم که ابتدا این کار آغاز شود، به این نحو بود که مکان‌یابی اینها آغاز شد، مکان‌یابی‌های آن در شورای عالی معماری و شهرسازی مورد تأیید قرار گرفت و تصویب شد، مکان‌یابی‌ها از حیث این که آیا آن منطقه استعداد پذیرش جمعیت مثلاً چندصدهزار نفر را دارد، ندارد، الزامات آن چیست و بعد از آن هم در شورای عالی مسکن به ریاست رئیس جمهور شهید ما این مکان‌ها تصویب شد. عملیات اجرایی سه شهر هم آغاز شد، یکی؛ بنیاد مسکن را گذاشتیم به عنوان توسعه‌گر، یکی؛ بانک مسکن را تعیین کردیم و یکی هم کنسرسیومی از چند شرکت فولادی- صنعتی بخش خصوصی بود، گفتند ما عهده‌دار توسعه‌گری این بخش خواهیم شد. از این ۲۷ شهر، ۱۰ شهر در این سواحل یا در منطقه معروف مکران که مرتب در کشور یاد میشود که یکی از گنج‌هایی که در اختیار مردم ایران است هدف‌گذاری شده بود که آن‌جا احداث شود.
وقتی این طرح‌های تفصیلی را آماده می‌کردیم و در مجامع بین‌المللی در دستور کارمان بود ارائه دهیم و اینها خیلی جذاب بود برای سرمایه‌گذاری کشور‌های مختلف، سرمایه‌گذارانی که حاضر بودند در ایران سرمایه‌گذاری کنند و همین‌طور سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ما. یکی دیگر از ویژگی‌هایی که در این شهر‌ها دیده شده بود؛ شهر‌ها را از جنس شهر‌های مولد دیده بودیم؛ یا مولد کشاوزری، مولد پتروشیمی یا سایر صنایعی که امکان اشتغال حداکثری باشند، چون که شما وقتی جمعیت را به آن سمت هدایت می‌کنید، نیاز اول شما غیر از سکونت، اشتغال است؛ یعنی باید اشتغال آن‌جا داشته باشید. این یکی از تجلی‌های اصلی موضوع اقتصاد دریا به عنوان کلان‌پروژه‌ای بود که آغاز شد که امروز هم خدمت نماینده رئیس جمهور همایشی بود مجمع تشخیص مصلحت نظام گرفته بود برای سالروز بررسی پیشرفت‌های این کلان‌سیاست‌هایی که توسط امام شهید ابلاغ شده بود، آن‌جا هم به دوستان دولت عرض کردم؛ این به عنوان یکی از کلان‌پروژه‌هاست. بالأخره باید از تجربه‌ها استفاده کنیم، بالأخره این پروژه و کلان‌پروژه ماحصل ده‌ها هزار نفر ساعت کار کارشناسی بوده به این رسیده است، اگر ایراداتی به آن ممکن است در نگاه مدیران جدید هم باشد، اصلاح می‌توانند کنند، اصلاح کنند.
ولی این که ما محیط‌های سکونت‌پذیر در سواحل جنوب ایجاد کنیم، هیچ کس در آن تردید ندارد، وگرنه اعزام جمعیت به سواحل جنوبی شبیه یک شوخی میشود، پس باید این زیرساخت‌ها را درست و ایجاد کنیم؛ با حرف هم درست نمی‌شود، طبیعتاً باید اقدام کنیم، مرحله اول اقدام؛ مکان‌یابی‌ها، بررسی مصوبات قانونی، سرمایه‌گذار و یک توسعه‌گر ابتدایی شروع کند؛ یعنی محرک اقتصادی بیاید سرمایه‌گذاری اولیه، بعد جذب فراخوان‌های مردمی و استان‌های مختلف معین وارد کار و عمل شوند. خیلی طرح بسیار خوبی بود، یادم هست رئیس جمهور شهید این طرح را خدمت امام شهید هم برده بودند و بعد به من ایشان اشاره فرمودند که آقا خیلی از این طرح خوشش آمد، حتماً محکم پیگیری کن، خود یکی از مبلغ‌ها و پیگیری‌کننده‌های این و مرتب از بنده دنبال می‌کرد، دیگر اتفاق اردیبهشت اجازه نداد این کار خیلی سریع بتوانیم به نقاط مطلوب آن برسیم، ولی ان‌شاءالله این کار پیگیری شود. یک موضوع دیگر در حوزه اقتصاد دریا که می‌گوییم؛ فقط ناظر بر خدمات بندری صحبت نمی‌کنیم یا احیاناً حمل‌ونقل بندری که آن هم یکی از کار‌های لازم است، ما راجع به زنجیره‌ای از کار‌ها صحبت می‌کنیم، این زنجیره‌ای از کار‌ها را در گذشته هم ما اسمش را گذاشتیم کلان‌پروژه ایران‌راه. کلان‌پروژه ایران‌راه؛ مجموع پروژه‌های زیرساختی و نرم‌افزاری و زیربنایی بود که برای نقد کردن این استعداد بالقوه کشور عزیزمان ایران است که همیشه می‌گوییم ما در یک نقطه هاب جغرافیایی بسیار ارزشمند هستیم
یادم هست یکی از مقامات روسی آمده بود پیش من یک نقشه راه ابریشم آورده بود؛ یک نقشه نقاشی از راه ابریشم، به من می‌گفت اگر شما قدرش را بدانید خدا می‌خواهد راه ابریشم را برای شما زنده کند، یعنی طرف‌های خارجی هم این قدر به این ارزش ظرفیت خدادادی ایران واقف هستند و واقعاً هم همین است. ما باید تمام اقدامات‌مان در راستای نقد کردن این ظرفیت بالقوه باشد. این کلان‌پروژه دیده شد؛ به عنوان کلان‌پروژه ایران‌راه؛ مجموع پروژه‌های مختلف بود که امروز که در این جنگ تحمیلی نابرابری که کشور‌های متخاصم علیه ملت ایران شروع کردند، ارزش این کلان‌پروژه‌ها بیشتر هویدا میشود. وقتی که از یک کشور کالا عبور کند؛ یعنی ترانزیت کالا در مقیاس بالا اتفاق بیفتد، فارغ از اثرات اقتصادی که دارد، امنیت بالایی برای کشور می‌آورد. من چند عدد عرض کنم؛ تمام این کلان‌پروژه ایران‌راه در چند جا باید خود را نشان می‌داد؛ یکی از شاخص‌هایی که باید خود را نشان می‌داد؛ شاخص ترانزیت بود.
یعنی مجموع اقدامات سخت‌افزاری ما در حوزه احداث زیرساخت‌های ریلی و جاده‌ای و نرم‌افزاری ما؛ تعرفه ترجیحی، توافقات منطقه‌ای، تسهیل گمرکات و سایر اقدامات نرم‌افزاری که باید انجام می‌دادیم، باید در یک شاخصی به نام ترانزیت خود را نشان می‌داد. در طول دهه ۹۰؛ متوسط ترانزیت کشور حدود ۹ تا ۱۰ میلیون تن بود، ۹ میلیون تن عبور کالا از ایران. ترانزیت یعنی یک کالا از کشور دیگری می‌آید از ایران عبور می‌کند و از ایران خارج میشود؛ اگر از کشور خودمان وارد یا خارج شود؛ ما صادرات و واردات را در ارقام دیگری می‌آوریم. این توافقات منطقه‌ای که در گذشته دنبال شد، الان هم رئیس جمهور دنبال می‌کند و واقعاً هم مورد تأکید امام شهیدمان هم بود، ارزش آن؛ بخشی در ترانزیت خود را نشان می‌داد. در طول آن دوره دهه ۹۰ متوسط ترانزیت؛ ۹ تا ۱۰ میلیون بود؛ این عدد در سال ۴۰۲ به ۱۷ و هفت دهم میلیون تن رسید؛ یعنی بیش از ۷۰ درصد رشد. خیلی عدد قابل توجهی است؛ کسانی که دست‌اندرکار حوزه حمل و نقل باشند، می‌دانند این کار کار آسانی نیست، بسیاری از تمهید مقدمات باید اتفاق بیفتد. این عدد در ۴۰۳ هم افزایشی بود و ما ۲۰ میلیون تن را عبور کردیم، چون اتفاق خیلی خوبی بود، مرجع رسمی این آمار هم گمرک جمهوری اسلامی است.
در برنامه هفتم هدف‌گذاری شده بود که سال اول برنامه ۱۶ میلیون تن ترانزیت از کشور عبور کند، ولی سال اول برنامه نه، قبل از سال اول برنامه، دولت شهید رئیسی ۱۷ و هفت دهم تن کالا عبور کرد؛ یعنی از برنامه هم جلوتر، پایان سال چهارم؛ ۴۰ میلیون تن بود؛ سال پنجم؛ سال آخر برنامه، این عدد کاملاً قابل دسترسی با همین زیرساخت‌ها بود. این عدد ۴۰ میلیون تن با زیرساخت‌های موجود ما کاملاً قابل دسترسی است؛ یعنی ما حتی زیرساخت‌های جدیدی که می‌خواهیم ایجاد کنیم، باید برویم برای هدف‌های بالاتر و یکصد میلیون تن و بلکه بالاتر که چقدر درآمد ارزی و ثروت نصیب کشور می‌کند، بماند، به ازای هر تن کیلومتر چه عددی؛ البته بستگی به مبدأ و مقصد دارد، عدد اعلام نمی‌کنم، بستگی دارد که این کالا از چه کشوری باشد و مقصد چه کشوری باشد یا نوع کالا چه باشد؟ کالای فاسدشدنی باشد، فله باشد، کانتینر باشد.
عدد‌ها مختلف است. فارغ از ثروت سرشاری که نصیب ملت ایران می‌کند، یعنی در کنار نفت و معادن، دومین سرمایه عظیمی که در اختیار ملت ایران است، ظرفیت عبور کالا از کشور است که به آن ترانزیت می‌گوییم. برای این کار یک اتفاقی افتاد و در برنامه کار خوبی انجام شد؛ یکی از موضوعات این بود که بین دستگاه‌ها پراکندگی وجود دارد؛ مسئولیت یکی نمی‌پذیرد، می‌گوید مربوط به این دستگاه است، گمرک می‌گوید مربوط به آن است، آن می‌گوید مربوط به آن است، همیشه در همه بخش‌ها وجود دارد. در برنامه این هم با مشورت وزارت راه و شهرسازی بود، در حکم برنامه آمد یک ستاد ملی ترانزیت با ریاست رئیس جمهور و دبیری وزارت راه و شهرسازی تأسیس شد؛ خیلی اتفاق خوبی بود و همین‌طور موضوع لجستیک؛ آماد و پشتیبانی، این هم مسئول مشخصی نداشت، وزارت صمت می‌گفت مسئولش ما هستیم.
وزارت دفاع می‌گفت مسئولش ما هستیم وزارت راه می‌گفت مسئولش ما هستیم در حکم مردم مسئولش وزارت راه قرار داده شد یعنی تعیین تکلیف نهادی شد خوب اینها جزو الزاماته کاره باید نهادی معلوم بشود کدام دستگاه مسئول پاسخگو باشد پیگیری‌کننده باشد مجموع دستگاه هم با او همکاری کنند دو تا حکم بسیار خوب هم ترانزیت تعیین تکلیف شد هم ترانزیت در سواحل جنوبی ما بسیاری از نقاطی که داشتیم هدف گذاری می‌کردند نقاط لجستیکی بود مثل بندرخشک‌هایی که توی پسگرانه طراحی می‌کردیم ما گفتیم ممکنه ظرفیت‌های پسگرانه متصل به بنادر ما امکان این همه گنجایش کالا نداشته باشد خوب یک ذره فاصله می‌دادیم ما در تهران هم بندر خشک زدیم در همین منطقه اسلامشهر ما خیلی از نقاط کشور هدف گذاری کردیم الان یزد وسایر نواحی این بندر خشک را داریم این هرچی نزدیک‌تر به سواحل باشد بهتره منتها این ظرفیت کوتاه‌مدت ما را می‌تواند پوشش بدهد.
به جای اینکه تا پسگرانه درست بشود زیرساخت‌هایش یه قدری فاصله از نقطه ساحلی بدهیم می‌توانیم بنادر خودش را تغییر کنیم که کردیم این کار را منتها باید توسعه پیدا کند برای این کار، چون وقتی شما کالا را حمل می‌کنی یا وقتی می‌خواهی واردات و صادرات کالا را انجام بدهی باید بنادر شما توان جذب و تخلیه و بارگیری راداشته باشند یک اتفاق دیگر آقای خسروی ظرفیت‌های تخلیه و بارگیری در بنادره یعنی نقطه گلوگاهی ما اینکه فرق می‌کنید یه کشتی پهلو می‌گیرد یه کشتی فله‌بر کالا‌های اساسی است مثلا نهاده‌های دامیه قبلا با یک بیل‌هایی آرام آرام بعضا ۴۸ ساعت تا ۷۲ ساعت طول می‌کشید تخلیه این میز این کالایی که در این کشتی هستش بخواهد به کامیون‌ها منتقل کند برای انتقال بعضا سه روز شاید هم بیشتر این باعث می‌شد که کشتی‌ها به اسکله پهلو نگیرند بمانند چقدر دموراژ بدهند چقدر هزینه‌های مازاد داشته باشد صرف اقتصادی‌شان بیاید پایین معطل بشوند تا این کشتی تخلیه اش انجام بشود برود یا یکی دیگر بخواهد بیاید بارگیری انجام بده خب ما یک ساخت‌های خوبی را تدارک دادیم و خرید‌های خوبی انجام شد توسط شرکت‌های داخلی ساخته شد تجهیزات مکانیزه تخلیه و بارگیری ظرفیت ما سه تا چهار برابر شده یعنی کشتی‌ای که سه روز و ا چهار روز طول می‌کشید در یک روز تخلیه انجام می‌شد و بارگیری اش انجام می‌شد خیلی جلو افتادیم یعنی صف معطلی تریلی‌ها و کامیون‌ها به حداقل رسید.
تخلیه و بارگیری کشتی‌ها به حداقل رسید کار‌های خوبی انجام شد که وقتی ما می‌گوییم ترانزیت کشور هفتاد درصد رشد کرده خوب یه اتفاقاتی افتاده همین جوری رشد نکرده یعنی در تخلیه و بارگیری بنادر ناوگانمان که فقط حدود بیش از سه هزار کشنده وارد کشور شد که این ناوگان را جواب بده یا بنادر شمالی ما هم همین طور در مسیر‌های توافقات منطقه‌ای من یادمه با آقای رئیسی عزیز رفته بودیم روسیه با آقای پوتین جلسه داشتیم قبلا زغال سنگ حدود چهل و پنج روز طول می‌کشید از روسیه می‌خواست از ایران عبور کند این عدد رسیده بود به کمتر از بیست روز که آقای رئیس‌جمهور از رئیس جمهور ما تشکر کرد که ممنونیم که فقط یه تسهیل حداقلی بود و کار خیلی خاصی انجام نداده بودیم زغال سنگ بار می‌خواستند به مقصد هند می‌خواستند ببرند خب یعنی یه بخشی از اون‌ها تعرفه‌های ترجیحی، توافقاتی که با کشور‌های همسایه می‌کردیم عضویت ما در شانگهای، عضویت ما در بریکس همه اینها اثر داشت کار‌هایی که با کشور‌های آسیای میانه انجام دادیم کشور‌های حوزه قفقاز انجام دادیم بله در کنارش باید زیرساخت‌ها را هم انجام دهیم یکی از این زیرساخت‌ها بندر چابهاره، بندر چابهار اصلی‌ترین بندر متصل به آب‌های آزاد ما در دریای عمان است که در منطقه مکران قرار دارد.
مستحضرید که بالاخره ما قرار است که طرح و توسعه اش هم اجرا کنیم و کار‌های خوبی تدارک دیده شده اولین بندری که یه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی توش اتفاق افتاده هندی‌ها اومدند مشارکت مستقیم کردند در توسعه، در تجهیز بندر یعنی همین ظرفیت‌های مکانیزه و تخلیه و بارگیری من دیدم بعضی از عزیزانمان در فضای مجازی انتقاد کردند چرا هند اشکالی ندارد عزیزان ما وقتی که می‌خواهیم زیرساخت‌های ترانزیتی کریدوری را توسعه بدهیم باید در کنارش یک شریک استراتژیک داشته باشیم برای همین در رشت آستارا ما روس‌ها را آوردیم اگر یک شریک استراتیک خارجی باشد که خودش صاحب باره ما به این کشور‌های بزرگ می‌گوییم کشور‌های صاحب بار یعنی اقتصاد بزرگی دارند خودشان میزان بار قابل توجهی دارند خوب وقتی این کشور بیاید سرمایه‌گذاری کند در اون سرزمین حتما تعهد بیشتری دارد که بارش را از اینجا عبور بده برای همین رشت و آستارا با روس‌ها رفتیم جلو من امام شهید یه بار در یک جلسه‌ای نمایشگاه خدمتشان بودم از من پرسید میخواهم بگویم چقدر ایشان با دقت پروژه‌ها را پیگیری می‌کرد؟ از من پرسید فلانی چرا این طرف روسی یا طرف خارجی چرا از این سمت خزر می‌خواهد برود؟ چرا از اون سمت خزر نمی‌رود؟ یعنی من باید دلیل فنی برای رهبرمان می‌آوردم که چرا این ور انتخاب کرده؟ روسیه هم توافق کردیم چرا از اون طرف نمی‌روند نشان می‌داد که چقدر حتی تو موضوعات فنی هم ایشان اشراف داد و برایش مهم بود که هیچ قراردادی بسته نشود خدایی نکرده منفعت ملت ایران زیر سوال برود و اینها منافع ملت ایران برای ما هم اسم این امام شهید را می‌گوییم ایرانی‌ترین رهبر یعنی تو جزئی‌ترین پروژه‌های راهبردی برایش انقدر مهم بود.
ما رشت و آستارا را با روس‌ها داشتیم یا توسعه بندر چابهار را ما حتی به چینی‌ها پیشنهاد دادیم نیومدند اون موقع چینی‌ها چین‌ها گفتند در بندر نزدیک ما در پاکستان سرمایه‌گذاری کردند تمایلی به اینجا ندارند شاید جا‌های دیگر خواهیم آمد دیدن برخی ها نقد می‌کنند چرا با چینی‌ها این کار را نکردند خوب اینها چند صد کیلومتر اون‌ورتر توی پاکستان سرمایه‌گذاری کرده بودند مشابه همین نمی‌آمدند خب هندی‌ها اومدند بماند که چه قدر آمریکا چه قدر فشار آورد الان هم دارد فشار می‌آورد ولی ما گفتیم یکی از شاهراه‌های اصلی ورودی کالا‌های ما بندر چابهار خوب بیایند سرمایه‌گذاری کنند، تجهیزات تخلیه بارگیری بیاورند جرثقیل‌ها و سایر تجهیزاتی که برای یه بندر لازمه و پولشان را هم واریز می‌کردند که انشاالله هرچه سریعتر کارهایش انجام بشود یا فرودگاه حضرت امام ما خوب ما با چینی‌ها را آوردیم یه کار مشترک با قرارگاه سازنده خاتم‌الانبیا و شرکت چینی که البته حالا انشاالله کار باید دنبال بشود یعنی ما اصرار دولت شهید بر این بود که در کنار زیرساخت‌ها کشور‌های صاحب بار و اقتصاد بزرگ هم درگیر شوند شما وقتی توسعه اقتصاد دریا صحبت می‌کنی که کشور‌های بزرگ هم درگیر پروژه‌هایت کنی وگرنه شما نمی‌خواهی جاده و ریل بسازی که عکس بگیری باهاش که قراره از این مسیر‌های عبوری کالا عبور کند یا شما صادرات و واردات را انجام بدهی برای کشور خودت مگر شما چقدر کالا صادرات و واردات داری که این زیرساخت‌ها کفاف نده؟ این زیرساخت‌ها کفاف صادرات و واردات ما را می‌دهد کفاف ترانزیت یک صد میلیون تنی ما را نمی‌دهد ما بر اون ترانزیت این زیرساخت‌ها را می‌خواهیم نکته بعدی در این پروژه‌ها اتصال شمال جنوبه خوب ما در شمال هم بنادر بسیار خوبی داریم به ویژه بندر امیرآباد که زیرساخت‌های خوبی دارد که ما رورویش را شروع کردیم الان حدود بنادر شمالی ما یه قدری کمتر از سی میلیون تن ظرفیت اسمی دارند در همین محاصره‌ای که اتفاق افتاده برخی از ظرفیت‌ها که حالا خیلی‌هایش شاید قابل گفتن نیست در رسانه که سوءاستفاده نکند دشمن ظالمی که می‌خواهد همه صدمات را به ملت ایران بزند ولی ما ظرفیت شمالی مان خوب استفاده کردیم من اینجا اجازه میخواهم اسم بندر‌ها را نبرم که چه قدر دارد در حال عملیات است.
سوال: حالا اتفاقاً همین گروهی که گفتند که سنتکام تشکیل داده گروه عملیاتی تحلیلی عنوان آیرون گیت که می‌خواهد محاصره سمت خزر و زمینی را فشارش را بیشتر بکند برخی تحلیلشان اینه که ما به دلیل استفاده مناسب از همین ظرفیت هست که آنها الان اومدند به سمت محاصره بیشتر در حوزه زمین و سواحل شمالی؟
بذرپاش: آقای خسروی من به عنوان کسی که وزیر این کار بودم یعنی خادم مردم مدتی در این وزارت خانه بودم به شما بگویم ایران محاصره‌پذیر نیست به خاطر ظرفیت‌های خدادادی و به خاطر نیازی که کشور‌های همسایه بیشتر به ما دارند تا ما به اون‌ها شما ببینید اگر کالا از ایران عبور نکند بخشی از امنیت غذایی عراق به خطر می‌افتد بخشی از امنیت غذایی ترکیه به خطر می‌افتد یا هزینه تمام شده کالا بر آنها چند برابر خواهد شد یا در پاکستان ما همین‌طور در افغانستان همین طور در کشور‌های عربی همین‌طور در کشور‌های آسیای میانه شمال همین‌طور بله ممکنه بعضی‌ها بگویند اینها بروند تامین کنند بله باید با چندین برابر قیمت تامین کنند یعنی به شما بگویم این معماری که امام شهید در کشور رقم زد و وابستگی که این منطقه جغرافیایی باعث شده که کشور‌ها بهش وابسته بشوند ممکنه بتوانند تامین کالاهایشان را هم انجام دهند منتها با چند برابر قیمت یا با مسیر‌های بسیار طولانی‌تر خوب صرفه اقتصادی ندارد همان‌ها فشار می‌آورند بر کشور‌های متخاصم که باید محاصره برداشته شود.
شما فرض کن روسیه از شمال می‌خواهد به هند جابه‌جایی کالا انجام بدهد یا به کشور‌های شمال آفریقا کالا را جابه‌جا کند یا بالعکس هند می‌خواهد به شمال کالا صادر کند به اروپا کالا صادر کند یا چین از این مسیر می‌خواهد به اروپا بفرستد یا حداکثر از شمال می‌فرستد، از سمت خزر می‌خواهد بفرستد بالخره بخشی از این مسیر‌ها می‌خواهد استفاده کند و قیمت کالا چند برابر میشود؟ این اتفاقات سیاسی که در دنیا افتاده ماحصل چی بوده یعنی تورمی که در کشور‌های منطقه در دنیا خودشان گفته‌اند مگر رئیس‌جمهور فرانسه نگفت دلیل اتفاقات فرانسه جنگ علیه ایران بود خوبه خودشان هم گفت جنگ علیه ایران بود یعنی این جنگ را علیه ملت ایران تحمیل کردند خودش گفت و درست هم گفت مگر صدراعظم آلمان نگفت این جنگ به خاطر ایران بوده؟ چه اتفاقی مگر تو آلمان مگر توی آلمان بمب خورده؟ ولی بمب خورده بمب اقتصادی خورده قیمت تمام شده کالای عدد‌های دو درصد سه درصد با اطلاع عرض میکنم تورم‌های اقلام خوراکی تا صد درصد افزایش پیدا کرده وگرنه مردم با دو سه درصد بیرون نمی‌ریزند، چون اقلام خوراکی مورد مصرف سبد عموم خانوار و دهک‌های پایین‌شانه اینها بیشتر تورم را احساس کردند.
سوال: پس چیه؟ الان این پروژه گروه عملیاتی که اینها ازش صحبت می‌کنند؟
بذرپاش: گروه عملیاتی هستش دارد تلاشش را می‌کند فشار به کشور‌ها می‌آورد مثلا در حوزه فرودگاه‌ها رفته به فرودگاه گفیته اگر شما اجازه پرواز و تیک آف لندینگ به هواپیما‌های ایرانی بدهی اجازه هواپیما‌هایی از مبدأ و مقصد شما اجازه پرواز به آمریکا ندارند تحریم پرواز ثانویه خوب اینها گفتند خوب ما پروازهایمان به آمریکا زیاده پس این کار را نکنیم یعنی یا حساب‌هایتان را مسدود می‌کنیم فشار دارند می‌آورند کشور‌های منطقه که توی حوزه هوایی محدودیت‌هایی برای ما می‌آورند داشتند فشار می‌آورند من حوزه زمینی اش را فعلا من عرض کردم توی زمینی تحریم‌پذیر نیستیم الحمدلله کشور اینقدر ذخایر زمینی و طبیعی ما بالاست که مشکل تامین اقلام خوراکی را نداریم برخی از اقلام ما که واردات انجام میشود به ویژه حوزه نهاد‌های دامی انشاالله این هم بایستی بشود که برویم به سمت تولید داخل کشور با این همه وسعت سرزمینی بده که هنوز خیلی از کالا را داریم وارد می‌کنیم و فلان و این حرف‌ها برای این تدبیر کنیم شاید این فشار باعث بشود که این بخش خودمان را مستقل کنیم یا اتفاقی که در امریکا افتاد امریکا که چند ده هزار چند هزار کیلومتر اون‌ورتر ما قرار دارد خوب انتخابات نتیجه اش که معلوم شد چی شد خودشان گفتند ایران انتخابات پیروز شد جفتشان یکی‌اند برای ما مهم نیست ولی رئیس جمهور متخاصم علیه ما نه نشنید از مردم دیگر یعنی همه هم گفتند.
به خاطر جنگ علیه ایران بود یعنی محاصره ایران مثل یه بوم رنگی برگشته توی صورت خودشان درسته برای ما صدمات داشته ولی بخواهم به شما از لحاظ فنی اش عرض کنم کشور ایران به دلیل تعداد مرز‌هایی که ما داریم چندتایش را می‌خواهند ببندند؟ برای کدوم کشور می‌خواهند ببندند؟ اون کشور هم نیاز‌هایی دارد آیا فقط می‌خواهند ایران را ببندند؟ همه کشور‌های همسایه ما را باید تامین کنند؟ چقدر هزینه‌ی مازاد باید بدهند؟ کلی هزینه‌های غیر هزینه‌های سیاسی و حیثیتی هزینه‌های اقتصادی تامین اقلام همه کشور‌های همسایه ما را باید بدهند فقط می‌خواهند ایران را محاصره کنند تعداد مرز‌های زمینی که ما داریم زیرساخت‌های بسیار خوبی را ما بعضی وقت‌ها این فرصت‌های کشور را نمی‌بینیم کار‌های خوبی در گذشته این سیاه نمایی‌ها حدی دارد این همه میزان. اینچه برون، سرخص، میرجاوه، رازی آستارا، ریمدان بازرگان، جلفا، سه‌رو، لطف‌آباد، پیله‌سوار، تمرچین، پرویزخان، شلمچه، مهران، میلک چذابه، باشماق ببینید ما چقدر زیرساخت‌ها داریم مشکلاتی داریم و ولی کمتر کشوری مثل مثل ما این میزان پایانه رسمی با کشور‌های همسایه دارد حالا بماند مسیر‌های غیر رسمی ما.
سوال: یعنی تضمین کننده تاب‌آوری ما توی این جنگه؟
بذرپاش: بله، تاب‌آوری ما را بله حتی توی حوزه دریایی هم به شما عرض کنم ما در حوزه دریا از ابتدا هم اشاره شد بلاخره خدا این منطقه یکی از این ظرفیت‌ها که در اختیاره تنگه هرمزه دیدیم چه اتفاقی افتاد دیگر تنگه‌ای که حدود بیست درصد امنیت غذایی دنیا بر عهدشه از اینجا عبور می‌کند مواد شیمیایی اوره، آمونیاک، مواد شیمیایی لازم برای دنیا چرا غذا در دنیا این قدر گران شد؟ مگر این توان ما از بین رفته؟ خیر، از بین نرفته، این توان را داریم، هر لحظه هم اراده کنیم، تشدید هم می‌کنیم که کردیم که دیدید دنیا چه اتفاقی افتاد، یا حدود ۲۰ درصد انرژی می‌بینید چه اتفاقی در دنیا افتاده؟ این که حرف ما نیست؛ گواه حرف‌های خودشان است، خودشان به زبان می‌آورند، قبلاً شاید چند ماه قبل ما می‌گفتیم؛ یعنی مسئولین ایرانی و سیاسیون ایرانی می‌گفتند، الان خودشان اذعان می‌کنند. پس اینجا جمع‌بندی کنم؛ توسعه اقتصاد دریا؛ یک انتخاب نیست، یک ضرورت است برای کشوری که هر لحظه ممکن است تهدید‌هایی داشته باشد و دارد، حالا این جنگ هم تمام شود، جنگ‌های بعدی، ضرورت است به خاطر نقد کردن این فرصت الهی که خدا داده، ضرورت است به خاطر این که ثروت مالی و سرشار زیادی نصیب ملت ایران می‌کند، ما مسئولیم، بخواهم در حوزه کار عرض کنم؛ ما در حوزه سیاست و اسناد؛ به نظرم کافی است.
سؤال: مشکل ما در اجرا چیست؟
بذرپاش: همت، امام شهید در این ماه‌های آخر عمر پربرکت‌شان می‌فرمودند ابتدا فکر می‌کردم ۸۰ درصد برنامه‌ریزی، ۲۰ درصد پیگیری و اجرا، الان فرمایش خود ایشان است؛ در جلسه با مسئولین اشاره فرمودند. فرمودند که الان می‌توانم به جرأت بگویم ۲۰ درصد برنامه‌ریزی، ۸۰ درصد پیگیری و اجرا؛ و واقعاً همین است. ما بعضی وقت‌ها به عدم‌النفع حاصل از تصمیم نگرفتن‌های خود توجه نداریم. بعضی وقت‌ها این قدر تعلل می‌کنیم، خسارت‌هایی که به کشور وارد میشود، چندین برابر بیشتر از تصمیمات احتمالی اشتباه است. یا این تورمی که الان داریم، یک سازه‌ای که امسال می‌توانیم بسازیم، سال بعد با ۵۰ درصد افزایش باید بسازیم، سال بعد با صد درصد افزایش باید بسازیم، یعنی حتی اقتصادی هم نگاه کنید در حوزه توسعه زیرساخت‌ها باید الان این کار را کنیم، تعلل جایز نیست، یک روز زودتر، یک اسکله جدید بسازیم، یک فرودگاه جدید احداث کنیم، یک سکونتگاه جدد احداث کنیم، یک شهر مولد جدید را احداث کنیم جلو هستیم؛ حتی به لحاظ اقتصادی، این را سال بعد تصمیم بگیریم؛ ۵۰ درصد عقب‌تریم، حتی اقتصادی آن را نگاه میکنم، حالا اثرات امنیت ملی آن بماند، مگر تمام میشود؟ هر وقت اسرائیل از این عالم محو شد، دشمنی آن با ما هم تمام میشود. یک رئیس‌جمهور یا نخست‌وزیر می‌آید، یک دشمنی دیگر علیه ملت ایران می‌آید؛ شکلش فرق می‌کند، ما باید قوی شویم، همه تلاش ما قوی‌شدن ایران و تبدیل به ایران قوی شدن است.
این ایران قوی شدن؛ یک حرف انتزاعی نیست، یکی از اینها و علی‌الارض و نشستن روی زمین آن؛ توسعه ظرفیت‌های اقتصاد دریای ماست. مردم سواحل جنوبی را هم باید در نظر بگیریم؛ نباید پروژه‌هایی اجرا کنیم که مردم همراهی نکنند، چون مردم هستند که توسعه را برای ما رقم می‌زنند، بعضی وقت‌ها می‌نشینیم طرح‌هایی در تهران طراحی می‌کنیم، مردم همراهی نمی‌کنند، اصلاً مردم همراهی نکنند که تمام است، شکست خوردی، ابتدای شکست توست، همان ابتدا شکست‌خورده بدان، چون آن مردم؛ مبلغ طرح تو می‌شوند، منابع می‌آورند، سرمایه‌گذار جذب می‌کنند و اجازه سرمایه‌گذاری می‌دهند. پس باید طرح‌های ما کاملاً بومی مردم آن منطقه باشد به ویژه در سواحل جنوبی. برخی از پروژه‌ها را هم باید زود تمام کنیم. راه‌آهن چابهار- زاهدان ۴۰۳ باید تمام می‌شد قرار بود رئیس جمهور شهید پایان ۴۰۳ در دهه فجر افتتاح کند، امیدوارم که امسال دیگر تمام شود. این یک شاهراه اصلی ماست، بندر چابهار با راه‌آهن چابهار- زاهدان موضوعیت دارد و بعد زاهدان به سمت سرخس؛ پروژه‌های آن را به پیمانکار هم داده بودیم؛ ۲۰ قطعه شده بود عملیات آن، آنها هم باید تمام شود.
الان به زاهدان که باید باز از زاهدان وصل میشود به منطقه مرکزی، قرار است از زاهدان برود تا سرخس، از سرخس خارج شود و بالعکس وارد ایران میشود، تا چابهار بیاید. آن هم تقصیر پیمانکار شد، خیلی پروژه‌ها در قالب B.O.T قابلیت واگذاری دارد و باید بدهیم، یعنی این پروژه‌ها یک روز زودتر؛ یعنی یک روز امنیت ملی معتبرتر، یک روز ثروت بیشتر نصیب ملت ایران شود و همه اثراتی که می‌تواند داشته باشد که ان‌شاءالله در بعضی پروژه‌ها نباید تعلل کنیم؛ از جمله یک پروژ دیگر هم داشتیم؛ پروژه کریدور ارس، ۳۰ اردیبهشت که شهید رئیسی آمد بازدید به او گفتم نیا، من برای بازدید می‌روم، البته بعد می‌خواستیم سد را افتتاح کنیم، می‌گفت من حتماً میخواهم بیایم؛ گفت این پروژه را آقا پیگیر است. امام شهید در فواصل مختلف فقط سه بار از من پروژه را پیگیری کرد. شاید ده‌ها بار از آقای رئیسی پروژه را پیگیری کرد. هر بار دوشنبه‌ها خدمت ایشان بود، بعد می‌آمد به من زنگ می‌زد و می‌گفت پروژه چه شد؟ که آن روز هم آمدیم پروژه را ببینیم. این پروژه کریدوری مهمی است برای ما، در مقابل کریدور زنگزور. برخی از پروژه‌ها به لحاظ راهبردی برای ما مهم هستند؛ یعنی فقط صرفه اقتصادی ندارند، صرفه امنیت ملی برای ما دارند، مثل کریدور ارس، رشت- آستارا، راه‌آهن چابهار زاهدان، توسعه بندر چابهار و سایر پروژه‌هایی که باید انجام بدهیم که حلاوت و شیرینی برای مردم بماند، به مردم اینجا اطمینان می‌دهم این در سطوح بالا، رهبر معظم انقلاب هم به این اهتمام کافی و جدی را دارد و دنبال می‌کند ایشان و امیدوارم که هم دولت و هم سایر فعالین بخش خصوصی و هم توسعه‌گر‌هایی که در این حوزه کار می‌کنند بیایند در میدان، دوباره برگردند، کار‌ها سریعتر ان‌شاءالله شکل اجرایی بگیرد، ما روز‌ها را از دست ندهیم که هر روز برای ما خسران است، برای تبدیل شدن به ایران قوی؛ ان‌شاءالله.
سؤال: الان که تجربه این دو جنگ را پشت سر گذاشتیم، این سیاست‌های ابلاغی یا کلان‌پروژه‌هایی که اشاره کردید، طراحی و به قولی آماده کردن آن مال قبل از شرایط جنگ بود، الان که این تجربه جنگ را پشت سر گذاشتیم، فکر می‌کنید باید اصلاحاتی در آن اتفاق بیفتد، به‌روزرسانی شود یا نه با همان سیاست‌هایی که قبلاً وجود داشت، همین الان هم اگر پیاده‌سازی شود، می‌تواند...؟
بذرپاش: در حوزه سیاست‌ها یا خود پروژه‌ها که دیده شد، سیاست‌هایی داشتیم که جهت‌گیری‌ها را معلوم می‌کرد، یک سری خود پروژه‌های اجرایی داشتیم، مثل احداث زیرساخت‌هایی که باید ریل، جاده، بندر و سایر بخش‌هایی که باید در حوزه پس‌کرانه و حوزه‌های دیگری که مربوط به اقتصاد دریا میشود، باید پدافند غیرعامل آن را بیش از پیش در نظر بگیرند؛ به ویژه در حوزه بنادر؛ یعنی مثل اتفاقی که در بندر شهید رجایی افتاد و آن حادثه‌ای که رقم خورد و خسارت زیادی به کشور زد، باید در حوزه پدافندی، تدابیر جدی‌تری ببینیم. منتها در ماهیت پروژه‌ها تغییری ایجاد نمی‌شود، یعنی ما باید انقدر زیرساخت‌ها را توسعه بدهیم هر راهی هر بندری مسدود شد راه جایگزین باشد، چون ما نمی‌تودنیم کالا را از هوا فقط جابه‌جا کنیم یا از زیر زمین که مسیر‌های جاده ریلی ما معلومه یعنی وقتی ما، چون که دور کشور این میزان پایانه و این میزان مرز‌های جاده‌ای داری تحریم شدنمان خیلی سخته یا محاصره شدن خیلی سخته، خیلی دشمن باید هزینه کند خیلی باید نیرو بگذارد خیلی باید رایزنی کند این همه مرز را ببنده در حوزه دریایی هم همین طور خوب ما بنادر خوبی در داخل کشور داریم ما بنادر واقعا زیرساخت‌های خوبی در کشور به ویژه بعد از انقلاب ایجاد شده توسط انقلاب ایجاد شده برای مردم ایجاد شده این میزان فراوانی کالا دارد تامین میشود کالا از کجا دارد.
تامین میشود یا از داخل تامین میشود یا، از خارج دارد تامین میشود که خب این تامین شدن خیلی اش از مبادی ورودی دریایی و جاده‌ای ما دارد این اتفاق می‌افتد منتها در حوزه پروژه‌های راهبردی و درگیر کردن خیلی از کشور‌های بزرگ اطراف ما باید در دستور کارمان باشد ما بالا برویم، پایین بیاییم راهی جز توسعه سیاست‌های همسایگی نداریم سال‌هاست اروپا و آمریکا ما را پشت برخورد‌های اینجوری با ما داشتند حالا این دفعه جنگ بود دفعه‌های قبلش هم تحریم بود و روش‌های دیگر ملت ما همین را متوجه شدند ولی ما از همین همسایه‌ها بزرگترین ثروت می‌تواند نصیبمان شود فقط در پاکستان بازار بسیار بزرگیه فقط در پاکستان یک کشور بالای دویست و چند میلیون نفری ما داریم یعنی پاکستان اندازه غرب کشور ما جمعیت دارد در عراق، در ترکیه در کشور‌های مسلمان دیگر در کشور‌های آسیای میانه در کشور‌های حوزه قفقاز بازار چند صد میلیونی بسیار بزرگی داریم الا اینکه خودمان هم یه بازار بزرگی بیش از هشتاد نود میلیونی ما داریم کشور‌های منطقه‌مان هم بازار بزرگی داریم یعنی تا اطلاع ثانوی مگر اقتصادمان آقای خسروی انقدر بزرگ بشود که بازار‌های منطقه کفاف مصرف کالای ما نشود که هنوز نرسیدیم به اونجا برسیم انشالا آن هدف‌گذاری هم محقق خواهد شد.
ولی با این سطحی از تولید، میزان تولید تا چند من به شما می‌گویم تا حتی ده برابر شدن همین میزان تولید هم برای بازار‌های منطقه ما جواب می‌دهد یعنی این یعنی کشور‌های همسایه یعنی صادرات حتی زمینی ما حتی دریا نمی‌خواهیم ما به عراق مگر دریا می‌خواهیم برای صادرات؟ مگر به ترکیه دریا می‌خواهیم برای صادرات مگر به پاکستان به افغانستان به ترکمنستان به آذربایجان به قزاقستان مگر دریا می‌خواهیم زمینی اتفاق می‌افتد یعنی کالایی که خودمان تولید می‌کنیم به اون‌ها صادر می‌کنیم کالایی که از اون‌ها تولید می‌کنند ما نیاز داشته باشیم می‌توانیم وارد کنیم یعنی برای همین ما این بازار بزرگ را نباید از دست بدهیم ثانیه را نباید از دست بدهیم مسیر معلومه، راه معلومه با آزمون خطا‌های جدید خودمان را معطل نکنیم این مسیر‌ها را چند ساله رفتیم نا امید بشویم از این امریکای جنایتکار ناامید بشویم بله کار‌ها را انجام دهند ولی ناامید بشویم از این اروپایی‌های بدعهد ناامید بشویم ظرفیت‌های جهان اسلام را فعال کنیم ظرفیت‌های منطقه را فعال کنیم ما چه کشوری داریم.
من دلم میسزود من بعضی از سیاست‌ها را این چند باره عوض می‌کنیم مثلا در مسکن بابا ما سی و چند ساله اینها را تست کردیم معلومه معلومه باید به مردم زمین بدهیم معلومه مردم خودشان باید بسازند بهتر می‌سازند، همه مردم حقی از زمین دارند حاکمیت اسلامی باید زمین را تامین کند این لطفی نیست که ما به مردم می‌کنیم حق مردمه خب وقتی زمین بدهیم یک تسهیلات بدهیم خودشان می‌سازند این دیگر تست شده ما راه‌های مختلف را رفتیم چرا می‌خواهیم آزمون خطای مجدد انجام بدهیم مسکن نه تحریم می‌شویم نه زمینش تحریم میشود نه مصالحش تحریم میشود نه نیروی کارش تحریم میشود نه مهندس هایش تحریم می‌شوند همه اش داخله آقای خسروی دو درصد از هشت درصد یعنی یک چهارم رشد هدف گذاری شده فقط از مسکن می‌تواند اتفاق بیفتد من نمی‌دانم چرا تعلل می‌کنید باید برویم مسکن یعنی کار فرهنگی، مسکن یعنی جمعیت آوری، مسکن یعنی امنیت ملی، مسکن یعنی شغل، مسکن یعنی آسایش مسکن یعنی سرمایه، مسکن یعنی تولید ثروت کسی توی این تردید دارد خوب این روش‌ها راهم چهل و خورده‌ای سال آزموده‌ایم دیگر روش درست معلومه چیه بلاخره کارشناس‌ها همه دارند می‌گویند فرصت‌ها دارد مثل ابر می‌گذرد با سرعت می‌گذرد ما وقتی که مسکن مان به حرکت وادار بشود در حوزه اقتصاد با این جمعیت مثلا بیست و پنج شیش میلیون نیروی کار مان ما نیاز به هیچ چیز دیگه‌ای نداریم همین مسکن بخش زیادی را پوشش خواهد داد من میخواهم بگویم بعضی از ظرفیت‌ها در کشر وجود دارد کشاورزی وجود دارد آقای خسروی همه بخش‌های کشور منفی بوده در یک سال اخیر رشدش کشاورزی مثبت بوده، چرا؟ سه و نیم درصد مثبت بوده همه بخش‌ها منفی بود کشاورزی مثبت بوده یعنی ظرفیت وجود دارد یعنی نیاز بوده که مثلا مصرف دارد میشود یعنی کالا دارد تولید میشود یا صادر می‌کردیم یا داخل دارد مصرف میشود یعنی چرخه دارد رو به رشده خب این ظرفیت کشاورزی ما ظرفیت مسکن ما ظرفیت ترانزیت ما این ظرفیت‌ها دست هر کشوری بود چه کار‌ها که نمی‌کرد؟ البته ما کشورمان خیلی بزرگه همه دنیا بعد از این جنگ فهمیدند با چه ابرقدرتی طرفند حتی در حوزه تاب آوری اقتصادی غیرظرفیت‌های نظامی‌مان، غیرقدرت امنیت ملی‌مان در بستن تنگه و سایر بخش‌ها غیر قدرت معنوی ما که مردم هشت ماهه اینجوری وایستند اصلا اینا فکرش را نمی‌کردند می‌خواستند رژیم ایران تغییر بکنند رژیم آمریکا تغییر پیدا کرد یعنی میخواهم بگویم بین قدرت‌های معنوی فقط اونی که روی زمین ظرفیت‌های اقتصادی ما همه چی برای جهش مهیا هست این که رهبری عزیز تاکید می‌کند ما راهی جز ایران قوی شدن نداریم همین است و همه اش هم موجوده و انشاالله خواهیم رسید.